Anlaşmalı Boşanma (Eşlerin Anlaşması)

Anlaşmalı boşanma, evlilik birliğinin sona erdirilmesi sürecinde tarafların anlaşarak boşanma kararı almalarını ifade eder. Türk Medeni Kanunu m.166/3 bendinde düzenlenmiştir. Birtakım şartların sağlanması gerekmektedir. Kanun koyucu tarafından ayrı bir madde vermek yerine evlilik birliğinin temelden sarsılması maddesi içeriğinde düzenlenmiştir. Kanun koyucu burada en az bir yıldır devam eden evlilikte eşlerin birlikte başvuruda bulunmasını evlilik birliğinin temelden sarsıldığına ilişkin karine oluşturduğu kabul etmiştir.

ANLAŞMALI BOŞANMA DAVASININ ŞARTLARI NELERDİR?

1. Evlilik Süresi: En az bir yıl evli olmak şartıyla, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını iddia etmek gerekmektedir.

2. Eşlerin birlikte mahkemeye başvurmuş olmaları: Eşler birlikte oluşturdukları bir protokol eşliğinde birlikte mahkemeye başvurmaları gerekmektedir. Bununla birlikte bir eşin diğerinin açmış olduğu boşanma davasını kabul etmesi halinde bu koşulun gerçekleştiği kabul edilir.

3. Karşılıklı Anlaşma: Eşlerin boşanma konusunda ve diğer hususlarda (mal paylaşımı, velayet, nafaka vb.) anlaşmaları gerekmektedir. Bu anlaşma yazılı olarak mahkemeye sunulmalıdır.

4. Serbest İrade: Tarafların boşanma iradelerinin serbestçe açıklanması gerekmektedir. Herhangi bir baskı ya da zorlama olmamalıdır.

5. Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek Onayı: Son olarak yukarıda saymış olduğumuz şartların varlığıyla birlikte mahkeme hakiminin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklayıp açıklamadıklarını kontrol eder. Boşanmanın sonuçları, mali yükümlülüğünü ve çocukların durumunu taraflarca kabul edildiği şekliyle uygun olup olmadığını takdir eder.

ANLAŞMALI BOŞANMANIN SINIRLARI NELERDİR?

Anlaşmalı boşanma sürecinde, taraflar boşanmanın sonuçlarının kural olarak serbestçe belirleyebilirler. Ancak, belirli yasal sınırlamalar ve mevzuatın getirdiği kurallar bulunmaktadır. Taraflar, boşanmanın sonuçlarıyla ilgili olarak bir anlaşma yapabilirler, ancak bu anlaşma yasalara ve kamu düzenine aykırı olmamalıdır. Bazı temel konuları tarafların belirleme özgürlüğü bulunmaktadır:

• Mal Paylaşımı: Eşler, evlilik süresince edindikleri mal varlığını ve bu mal varlığının nasıl paylaşılacağını serbestçe belirleyebilirler. Gayrimenkullerin, taşınır malların ve diğer varlıkların nasıl bölüşüleceği konusunda anlaşabilirler.

• Nafaka ve Tazminat: Taraflar, boşanma sonrası birbirlerine nafaka veya tazminat ödemek konusunda anlaşabilirler. Örneğin, bakım yükümlülükleri veya maddi zararların karşılanması için tazminat ödenebilir.

• Velayet ve Çocukların Bakımı: Eğer çocuklar varsa, taraflar velayet konusunda anlaşabilirler. Çocuğun nerede yaşayacağı, ebeveynler arasında nasıl bir ilişki kurulacağı ve çocuğun bakımı ile ilgili diğer konuları belirleyebilirler.

• Miras Hakları: Taraflar, boşanma sonucunda miras hakkı konusunda bir anlaşmaya varabilirler. Bu, evlilik birliği sırasında edinilen mal varlığının gelecekteki miras paylaşımı üzerinde etkili olabilir.

Ancak, bazı konularda tarafların serbestçe karar verme yetkisi sınırlıdır:

• Kamu Düzenine Aykırı Hükümler: Tarafların anlaşması, Türk yasalarına ve kamu düzenine aykırı olmamalıdır. Örneğin, bir eşin temel haklarını veya yasal korumalarını ihlal eden hükümler geçersiz olacaktır.

• Çocukların Menfaati: Çocukların çıkarları her zaman en öncelikli olarak kabul edilir. Tarafların çocukların refahını ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak velayet ve bakım düzenlemeleri yapmaları beklenir. Hakim tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir.

• Taraflar Arasındaki Dengesizlik: Eşler arasındaki mali veya güç dengesizliği nedeniyle, bir tarafın diğerine karşı baskı altında olduğu veya haksız avantaj elde ettiği durumlarda mahkeme müdahale edebilir.

ANLAŞMALI BOŞANMADA MAL PAYLAŞIMI NASIL OLUR?

Eşler, evlilik boyunca edinilen mal varlığının paylaşımı konusunda anlaşmalıdır. Bu konuda detaylı bir mal varlığı tespiti yapılır ve anlaşmalı boşanma protokolünde belirtilir. Evlilik süresince uygulanan mal rejimi (mal ayrılığı, mal ortaklığı, edinilmiş mallara katılma) dikkate alınarak mal paylaşımı yapılabileceği gibi taraflar tamamen farklı bir şekilde mal paylaşımı yapılması hususunda anlaşabilirler.

ANLAŞMALI BOŞANMADA TAZMİNAT

Anlaşmalı boşanmada tazminat konusu, boşanacak olan eşlerin maddi ve manevi zararlarını telafi etmek amacıyla karara bağlanan bir husustur. Taraflar, boşanma protokolünde tazminat konusunda anlaşabilirler.

• Maddi Tazminat: Boşanma sonucunda bir eş, diğerine maddi zararlar vermişse, bu zararların tazmini için maddi tazminat istenebilir. Verilecek bu maddi tazminata protokolde yer verilmesi gerekmektedir.

• Manevi Tazminat: Boşanma süreci genellikle taraflar arasında duygusal ve psikolojik travmalara neden olabilir. Bir eş, diğerinin kişisel itibarına zarar vermiş veya duygusal olarak incitmişse, bu durumda manevi tazminat talep edilebilir. Yine bu hususa anlaşmalı boşanma protokolünde yer verilmesi gerekmektedir.

Protokolde, maddi ve/veya manevi tazminatın miktarı, ödeme şekli, ödeme süresi ve diğer detaylar net bir şekilde belirtilmelidir.

ANLAŞMALI BOŞANMADA VELAYET VE NAFAKA

Eşler, müşterek çocukların velayeti konusunda anlaşmalıdır. Bu konuda detaylı bir planlama yapılıp ve boşanma protokolünde belirtilmelidir. Müşterek çocukların velayetinin kimde olacağı açıkça belirtilmelidir. Diğer eşin çocukları hangi günlerde ve ne kadar sıklıkla görebileceği belirtilmelidir. Velayetin her iki eşe ortak verileceği hususunda da anlaşılabilmektedir.

Diğer serbestçe kararlaştırılan kalemlerden farklı olarak hakimin yukarıda da belirtilmiş olduğu üzere çocukların velayeti hususunda takdir yetkisi bulunmakta, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabileceği unutulmamalıdır.

Eşler nafaka konusunda da serbestçe anlaşabilmektedir. Müşterek çocukların varlığı durumunda iştirak nafakası, çocuklar dışında eş yönünden ise yoksulluk nafakasının miktarı konusunda anlaşmaya varmış olmaları gerekmektedir. Nafaka istenmemesi durumunda protokolde bu hususun açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

ANLAŞMALI BOŞANMA KARARINA İTİRAZ EDİLEBİLİR Mİ?

Anlaşmalı boşanma kararına karşı itiraz etmelerine engelleyen yasal bir hüküm bulunmamaktadır. Bu sebepler taraflar anlaşmalı boşanma kararını istinaf edebilir protokolde anlaştıkları irade beyanlarından dönebilirler. Bu durumda boşanma davası çekişmeli boşanma davasına dönüşür. ( Yargıtay 2.Hukuk Dairesi'nin 2021/ 8338 E. 2021 / 7386 K. sayılı 19.10.2021 )

ÇEKİŞMELİ BOŞANMA DAVASI DAHA SONRADAN ANLAŞMALI BOŞANMAYA DÖNER Mİ?

Eşlerden birinin açmış olduğu çekişmeli boşanma davası diğer eş tarafından daha sonraki zamanda kabul edilebilir. Çekişmeli boşanma davası sırasında taraflar anlaşmaya varırlarsa, dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanabilir. Bu durumda, mahkeme çekişmeli davayı anlaşmalı boşanma sürecine dönüştürebilir.