Ayıplı Mal Tesliminde Tüketicinin Seçimlik Hakları
Malın ayıplı olduğunun anlaşılması durumunda tüketicinin çeşitli seçimlik hakları bulunmaktadır. Bu haklar genellikle tüketiciyi korumaya yönelik olup, ayıplı malın durumuna ve tüketicinin tercihlerine göre değişiklik gösterebilir. İşte tüketicinin malın ayıplı olduğunu belirlediği durumlarda kullanabileceği haklar bazı seçimlik haklar şunlardır (TKHK m. 11/1):
TÜKETİCİNİN SEÇİMLİK HAKLARI
Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden Dönmek:
Tüketici, ayıplı malı geri verme ve sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Bu durumda, tüketici malı iade eder ve satış sözleşmesini fesheder.
Satış Bedelinden İndirim Talep Etmek:
Tüketici, ayıplı malın değerinden indirim talep edebilir. Satış bedelinde indirim yapılması, malın ayıplı olduğu ölçüde tüketiciye fiyat avantajı sağlar.
Ücretsiz Onarım İsteği:
Eğer mümkünse, tüketici malın ücretsiz olarak onarılmasını talep edebilir. Bu durumda, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde satıcı veya üretici ayıplı malı ücretsiz olarak tamir eder.
Ayıplı Malın Ayıpsız Misli İle Değiştirilmesi:
Tüketici, ayıplı malın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme hakkına sahiptir. Eğer mümkünse, satıcı veya üretici ayıplı malı, aynı türden ayıpsız bir mal ile değiştirir.
Bu seçimlik haklar, tüketicinin ayıplı mal karşısında farklı ihtiyaçlarına ve tercihlerine cevap verecek şekilde düzenlenmiştir.
TÜKETİCİNİN AYIPLI MALDAN DOĞAN SEÇİMLİK HAKLARINDAN BİRİNİ KULLANMAK İSTEMESİ HALİNDE SATICI BU TALEBİ NE KADAR SÜREDE YERİNE GETİRMEK ZORUNDADIR?
Tüketicinin TKHK m.11/1'de belirtilen seçimlik haklarından birini seçilmesi durumunda, talebin ilgili kişiye (satıcı, üretici veya ithalatçıya) iletilmesinden itibaren belirli bir süre içinde yerine getirilmesi zorunludur.
• Talebin iletilmesinden itibaren satıcı, üretici veya ithalatçı tarafından belirlenen azami tamir süresi içinde talep yerine getirilmelidir. Genellikle bu süre 30 iş günüdür, ancak konut ve tatil amaçlı taşınmazlar için bu süre 60 iş günü olabilir. Belirli mallar için ise yönetmeliklerde belirlenen süreler geçerlidir. (TKHK m. 11/4)
• Tüketici, satıştan dönme veya indirim talebi durumunda ödediği bedelin tamamının veya indirim yapılan tutarın derhal iade edilmesini talep edebilir. (TKHK m. 11/5)
Seçimlik hakların kullanılmasından doğan masraflar, tüketici tarafından seçilen hakı yerine getiren tarafça karşılanır. Bu, onarım veya değiştirme masraflarını içerir.
TÜKETİCİ SATIN ALMA ESNASINDA AYIPTAN HABERDAR OLMASI DURUMU
Tüketicinin, sözleşmenin yapıldığı zamanda ayıptan haberdar olduğu veya haberdar olması beklenen durumlarda, sözleşme aykırılığından bahsedilemez. (TKHK m. 10/2)
Satışa sunulan ayıplı ürünlerde veya ambalajlarında, tüketicinin kolayca anlayabileceği ve görebileceği şekilde ;üretici, ithalatçı veya satıcı tarafından ayıpla ilgili açıklayıcı bilgi içeren bir etiket bulunmalıdır. Yine bu bilgilerin tüketiciye fatura, fiş veya satış belgeleri üzerinde açıkça belirtilmesi gerekmektedir. (TKHK m. 10/3)
AYIPLI MALDA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ
Ayıplı mal sebebiyle zamanaşımı süreleri Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 12. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça:
Genel Zamanaşımı Süresi:
Ayıplı malın tüketiciye teslim edilmesinden itibaren iki yıllık bir zamanaşımı süresi bulunmaktadır. Bu süre, tüketicinin ayıplı mal nedeniyle satıcıya başvurması için belirlenen en genel süredir.
Konut ve Tatil Amaçlı Taşınmaz Mal:
Konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda, ayıplı malın tesliminden itibaren beş yıllık bir zamanaşımı süresi uygulanır. Bu süre, konut gibi büyük ve önemli alımlarda tüketicinin haklarını korumak için uzatılmıştır.
Sürelerin sözleşmede kararlaştırılması durumunda; ikinci el satışlarda satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda ise üç yıldan az olamaz.
Ayıp, ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. (TKHK m. 12/3)
Zararların Zamanaşımı Süresi:
Ayıplı mal nedeniyle meydana gelen zararların tazmin edilmesi için ayrı bir düzenleme getirilmediği için genel hükümlere göre on yıllık zamanaşımı süresidir. Bu süre, ayıplı malın sebep olduğu zararların tespit edilmesi ve talep edilmesi için tanınmıştır.